Kelami Dergâhının Sosyolojik Yelpazesi-3

0
Kelami Dergâhının Sosyolojik Yelpazesi-3
Kelami Dergâhının Sosyolojik Yelpazesi-3 - Ethem Cebecioğlu
Sayı : 389 - Temmuz 2018 - Sayfa : 54


Bu yazımızda Dergâh etrafında tespit edebildiğimiz akademisyenleri ele alacağız.
C- AKADEMİSYENLER
Sayısını tam olarak tespit etmemiz mümkün olmamakla birlikte Es’ad Efendi’nin (ks) etrafında ziyarete gelen muhib veya mürid seviyesinde tespit ettiğimiz bazı akademisyenler şu şekildedir.
1-  PROF. MEHMED ALİ AYNÎ (1869-1945)
Mehmet Ali Aynî, aslen Manastırlıdır. Dergâha gelen ziyaretçilerdendir. Muhibdir. Osman-lı’nın son döneminde yetişmiş önemli ilim adamlarındandır.
Aynî’nin telif ve tercüme eserlerinin sayısı kırka yakın olup bazıları şunlardır:
Şeyh-i Ekberi Niçin Severim (İstanbul 1339), Huccetu’l-İslam İmam Gazali (1909), Türk Azizleri İsmail Hakkı (Bursalı) 1923’te Paris’te (Fransızca), 1944’te de İstanbul’da yayımlanmıştır. Abdülkâdir Geylânî (Paris 1939), Hacı Bayram-ı Velî (İstanbul 1343), Muallim-i Sânî Fârâbî (İstanbul 1332), Türk Mantıkçıları (İstanbul 1928), Türk Ahlâkçıları (İstanbul 1939), Darülfünun Târihi (İstanbul 1927), İlim ve Felsefe (Ch. Bourdel’den çeviri, İstanbul 1331), Ruhiyat Dersleri (E. Ribeau’dan çeviri. İstanbul 1331), Ahlâk Dersleri (İstanbul 1930), Tasavvuf Târihi’ (İstanbul 1341), Târîh-i Felsefe (İstanbul 1330).1
Hatırattan anladığımız kadarıyla Mehmed Ali Aynî’nin dergâha gelişi, mürid değil muhib şeklindedir.2
2- PROF. HASAN TAHSİN AYNÎ (1876-1962)
Mehmed Ali Aynî’nin küçük kardeşi Hukuk Fakültesi Dekanı Hasan Tahsin Aynî de Kelâmî Dergâhı’na gelenler arasındadır. İktisatçıydı. İlm-i Malî başta olmak üzere çok sayıda eser sahibiydi.3 Hatırat’tan anlaşıldığı kadarıyla Es’ad Efendiye (ks) olan bağlılığı muhib seviyesindedir. Zaman zaman ziyarete gelip el öpüp duasını almaktadır. 4
Carl Vett’in dergâhta görüştüğü Hasan Tahsin Aynî, 1924’ten itibaren 3 Mayıs 1927 tarihine kadar Hukuk Fakültesi Dekanlığı yapmıştır.5
3- PROF. MUSTAFA ŞEKİP TUNÇ (1886-1958)
Ünlü psikolog, akademisyen Mustafa Şekip Tunç da dergâ-ha gelenler arasındadır. Profesördür. Hatırattan anlaşıldığı kadarıyla bağlılığı mürid olmaktan çok muhib seviyesindedir.6 Ara sıra el öpüp dua almak ve sohbet için dergâha gelmektedir. Sezgicilik ve Henri Bergson üzerine çalışmaları vardır.  Bu yönüyle tasavvufun ruhuna yakın ilmi bir kişiliğe sahipti. Avrupa’da tahsil görüp uzmanlık yapması ve ilmî-aklî seviyede pozitivizmi ciddi olarak eleştiren Tunç’un 13 önemli eseri ve çok sayıda makaleleri vardır.7
4- PROF. MUSTAFA SALİM  TUNAKAN (1872-1943)
Dâru’l-funun ve İstanbul Teknik Üniversitesi’nde matematikçi olan8 Mustafa Salim de Kelamî Dergahı’na gelenler arasında görülüyor.9 Ancak elde resmen kayıtlı bir evrak olmayışı sebebiyle dergâhla bağlantısının müritlik ve muhiblik seviyesini bilemiyoruz.
5- BAHRİYE MEKTEBİNDEN BİR ÖĞRETİM GÖREVLİSİ
Eski bir denizcilik okulu diye bahsedilen okul, acaba Yüksek Denizcilik Ticaret Mektebi mi?
İşte bu okulda öğretim görevlisi olarak çalışan ismi verilmeyen bir zat da dergâhta görülüyor. Hatırata göre emekli olmuş bu zat inzivaya çekilmiş bir halde yaşamakta olup Es’ad Efendi’nin (ks) ihvanından olduğu düşünülebilir.
Denizcilik ve mekanikle ilgili bazı kitaplar tercüme etmiş olan bu zat mavi gözlü, sakalsız “nazik, insanın kalbini kazanan cinsten, güven telkin eden bir insandı” sevecen ve samimi bir karaktere sahipti.10
6- PROF. FERİT KAM (1864-1944)
Osmanlının son döneminde yetişmiş önemli ilim adamlarındandır. Daru’l-Funun’da dersler vermiş bir müderristir.11 Şairdir. Daru’l-Hikmeti’l-İslamiyye üyeliği yapmış Tasavvuf, Edebiyat ve Felsefe alanındaki çalışmalarıyla tanınmıştır.12
Başta Vahdet-i vücud, Türrehat, Afgan Şairleri, Dini Felsefî Musahabeler olmak üzere on eseri vardır.13
Dergâhta hizmet eden Hasib Yılancıoğlu’nun verdiği bilgilere göre Kelamî Dergâhına gelenler arasında Ferit Kam da bulunmaktadır.14
Her ne kadar müşahhas olarak isim veremesek de Hasib Efendinin yaptığı açıklamalardan anladığımız kadarıyla İstanbul’daki entellektüel çevre Kelâmî Dergâhı’na ziyaret, sohbet ve dua almak üzere ara ara gelip gitmekte, temas halinde bulunmaktadır. Dergâhın günümüz takipçilerinin de aynı entellektüel-akademik çevre ile yakın duruş halinde olduğunu görüyoruz.
Gelecek Ay:
D- Din Görevlileri

Dipnotlar: 1) Kemal Balkan, “Profesör Mehmet ALİ Aynî, Hayatı ve Eserleri”, İş Mecmuası, İstanbul 1942, Sayı: 32, s. 254-280; Ali Kemalî Aksüt, Profesör Mehmet ALİ Aynî, Hayatı ve Eserleri, İstanbul 1944. 2) Carl Vett, Dervişler Arasıdna On Beş Gün, s. 138-139. 3) Aynîzâde Hasan Tahsin, İlm-i Malî, Kanaat Kütüphanesi, İstanbul 1329/1914. 4) Carl Vett, age, s. 135-138. 5) Ali Birinci, “Kelamî Dergahından Hatıralar” Hakkında Bir Kaç Kelam, Dergah, sayı: 40, Haziran 1993, s. 22. 6) Carl Vett, age, s. 135-137. 7) Fırat Mollaer, “Tunç, Mustafa Şekip” DİA, c. 41, s. 382-383; ayr. bkz.: H. Z. Ülken, Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi, Konya 1966, c. 2, s. 615-627; Hayrani Altıntaş, Mustafa Şekip Tunç, Ankara 1989. 8) S. Murad Uzdilek, Yeni Fizik, Havass-ı Madde ve Mihanik, c. 1, Sanayi Mektebi Mat., İstanbul 1927. 9) Carl Vett, age, s. 135, 136, 139. 10) Vett, age, s. 152-153. 11) İhsan Işık, Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi, Ankara 2001, s. 517-518. 12) Süleyman Hayri Bolay, “Kam Ömer Ferit” DİA, c. 24, s. 171-173; ayr. bkz.: Agah Sırrı Levent, Profosör Ferit Kam, Hayatı ve Eserleri, İstanbul 1946. 13) Bolay, agm., s. 273; ayr. bkz.: Resimli Türk ve Dünya Meşhurları Ansiklopedisi, Heyet, İstanbul ts., s. 157. 14) Ethem Cebecioğlu, Allah Dostları, Ankara 2010, c. 5, s. 17-18.

 

Yorum Yazın

Facebook