"Bütün mescidler Allah Teâlâ'ya mahsusdur. Hal böyle olunca siz mescidlerde Allah Teâlâ île beraber hiç bir kimseye ibadet etmeyin."1
Yani; ey ibadetle mükellef olan ins ü cin, siz bilin ki ibadet için, bina kılınan mescidlerin hepsi Allah Teâlâ'ya mahsustur. Binaenaleyh mescidlerde Allah Teâlâ'ya ibadet ederken Cenab-ı Allah ile beraber başka bir kimseye daha ibadet etmeyin, Allah Teâlâ'ya şirk etmeyiniz, demektir.
Yehud ve Nasara ma'bedlerinde Cenabı-Allah'a şirk ettiklerinden Hak Teâlâ Hazretleri bu ayet-i celîlede şirkten nehy ile ihlas üzere ibadet olunmasını emir buyuruyor.
İmam-ı Hasan -radıyallahu anh'ın rivayetine nazaran: Mesacidle murad secde mümkün olan her yerdir, yer yüzünün kaffesine şamildir. Zira Resülullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz:
"Benim için yeryüzünün kullîsi mescid kılındı." buyurmuşlardır.
Bu da Hatemü'l-enbiya -sallallahu Teâlâ aleyhi ve sellem- Efendimizin nasaisi nebeviyyelerindendir. Diğer ümmeti salifede ibadet yalnız mescidde ifa olunurdu.
Cenab-ı Allah'ın halkettiği hiçbir yerde Cenab-ı Allah'dan gayriye ibadet etmek ve tapmak caiz olamayacağı bu ayet-i celîlde beyan buyurulmuştur.
Bu ayet-i celîlede: Mescide giren kimseye zikir etmesi emri vardır. Zira "Allah'la beraber gayriye çağırmayın" demek "Allah Teâlâ'yı çağırın. O'nu anın, O'nu zikredin." demektir. Şirkten nehyetmek, tevhidle emir etmektir. Binaenaleyh mescid-i şerîfe giren kimsenin bu ayet-i celîleye imtisalen tevhidle girmesinin sünnet olduğu Fahr-i Razî'nin beyanatındandır. Cami'e girerken sağ ayakla girmek ve çıkarken de sol ayakla çıkmak sünnettir.
İmam-ı Süfyan-ı Sevrî bir gün mescide girerken sol ayağını basıp girdi. Hatiften bir ses işitti ki: "Ya Sevr -Yani; ey öküz- Niçin evvel sağ ayağını basıp girmedin!" Adı Sevr kaldı. Süfyan o avazı işitince aklı gitti. Sonra aklı başına gelince eliyle sakalını tutup, bir sünnet terk edip edebsizlik etmekle adını sığır koydular daha ziyade edepsizlik eder isen kıyas eyle ki ne derler, dedi.
"Berîka"da şu kayıt vardır:
-Sallallahu Teâlâ aleyhi ve sellem Efendimiz:
"Rabbimin beytinde yani mescidde beni ta'zîm etmeyiniz" buyurmuştur.
Bu hadîs-i nebevîye binaen selef-i salihîn de tilmizlerine kendileri için kıyam edilmemesini tavsiye etmişlerdir.
Binaenaleyh camide, mescidde hiçbir şahsa kıyam etmek caiz değildir.
Ayet-i kerimede:
Allah'ın mescidlerini ve mescidlerde Allah'ın ismi zikrolunmaktan men'edip mescidlerin harabına sa'y eden kimseden ziyade zalim kim olabilir? İşte şu mescidin harabına sa'y eden zalimler mescidlere ancak korku ve endişe ile girerler. Onlar için dünyada rüsvaylık ve zillet, ahirette de azab-ı azîm vardır.2 buyurulmuştur.
Elbette indellah, muazzam ve ism-i celîle-i ilahiyyenin zikrolunması için bina olunmuş mescidlerin yıkılmasına çalışandan ve Allah'ın kullarını ibadetten ve zikr-i ilahîden men' ile mescidin ta'tîline uğraşan kimseden ziyade bir zalim olamaz.
Yine bir ayet-i kerimede:
Allah'ın mescidlerini ancak Allah 'a ve ahiret gününe îman eden, namazı dosdoğru kılan, zekatı veren ve Allah'dan başkasından korkmayan kimseler îmar eder. İşte doğru yola ermişlerden olmaları umulanlar bunlardır.3
Beyzavî'nin beyanı veçhile bu ayette Vacip Teâlâ mescidi ta'zîme ehil ve ta'mire salih olanların fezail-i 'ilmiye ve ameliyeleri olan kimseler olduğunu beyan buyurmakla ehl-i imam fezail-i ilmiye ve ameliye tahsîline teşvik buyurmuştur.
Mescidin ta'miri ile murad; binasına, tanzîfatına, tezyinatına, döşemesine ve içinde ibadet etmeye ve zikrullahla tenvîrîne ve tedrîs-i uluma ve sair ibadata şamil olduğu gibi mescide münasîb olmayan şeylerden mescidi himaye etmeğe dahi şamildir. Şu halde beş vakit namazla mescide devam mescidi tamir kabilindendir.
Dipnotlar : (1) Cin Sûresi: 18 (2) Bakara Sûresi:114 (3) Tevbe Sûresi: 18
